Kubbealtı Akademisi Kültür Ve Sanat Vakfi

Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı, kökleri 1970 senesinde kurulan Kubbealtı Cemiyeti’ne uzanan, Türk kültür, edebiyat ve sanat hayatının köklü müesseselerindendir. Cemiyet, İstanbul 7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 11 Ağustos 1978 gün ve E.1978/488, K.1998/424 sayılı kararı doğrultusunda bugünkü vakıf hüviyetine kavuşmuştur. Kurucuları vasiyetnamelerinde, millî irfan ve sanata hizmet gayesiyle mal varlıklarını vakfa devrettiklerini açıklamış; genç nesillerin zihnî ve rûhî bir intizam içinde yetiştirilmesini kutsal bir vazife saymışlardır. Vakfın temel gayesi; ilim, fikir ve güzel sanatlarda Türk milletine has tarihî değerleri temel alarak yeni kuşakları millî bir düşünce ve sanat ocağı etrafında bir araya getirmektir.

Vakfın faaliyet alanı; dil, neşriyat, musiki, hat, tezhip ve sosyal dayanışma gibi geniş sahaları kapsamaktadır. Müessesenin fikrî ekseninde, eserleri ve düşünceleriyle kurucu ruha yön veren yazar Sâmiha Ayverdi, edebiyat tarihçisi Nihad Sâmi Banarlı ve yazar Safiye Erol yer almaktadır. Ayrıca yazar Ahmed Yüksel Özemre’nin şahsi kitaplığı da vakfın ilmi birikimini güçlendiren unsurlardandır. Kurumun hizmetlerini yürüttüğü mekân ise alelade bir idare binası değildir. 1662 senesinde Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa tarafından inşa ettirilen ve İstanbul’un ilk müstakil kütüphane binasını da ihtiva eden tarihi Köprülü Medresesi, 1984 yılında Kubbealtı’na tahsis edilmiş, harap halden kurtarılarak ihya edilmiştir. Kendi sitesinde belirtildiğine göre vakıf, Ayverdi Enstitüsü Hizmet Binası adlandırmasıyla da anılan bu tarihî muhitte ilmi ve geleneksel mirası yaşatmaya devam etmektedir. Geleneksel ile modern eğitim metotlarını mezceden kurum, günümüzde hem fiziki dersliklerinde hem de dijital platformlarında araştırmacılara, sanat taliplerine ve dil meraklılarına kapılarını açık tutmaktadır.

Program ve Sunulanlar

Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı, geleneksel sanat dallarından dil araştırmalarına ve mûsikî icrasına uzanan zengin bir program takvimine sahiptir. Müessesenin eğitim faaliyetleri hem yüz yüze hem de çevrim içi uzaktan eğitim programları şeklinde yürütülmektedir. Uzaktan eğitim alanında özellikle Osmanlı arşiv vesikalarını çözümlemeye yönelik ihtisas sınıfları dikkat çekmektedir. Bu çerçevede Uzaktan Eğitim – Osmanlı Arşiv Belgeleri (Rik'a) Okuma ve Değerlendirme, Uzaktan Eğitim – İleri Düzey Osmanlı Arşiv Belgeleri (Dîvânî) ile bürokrasi ve maliye kayıtlarının anahtarı sayılan Uzaktan Eğitim – Siyakat Yazısına Giriş ve İleri Divani dersleri verilmektedir. Ayrıca temel seviyeden başlayanlar için Uzaktan Eğitim – Osmanlı Türkçesi Başlangıç Seviyesi, Uzaktan Eğitim – Osmanlı Türkçesi 2 - Gazete ve Kitâbe Okumaları, dil alanında Uzaktan Eğitim – Farsça Başlangıç Seviyesi, Uzaktan Eğitim – İleri Seviye Farsça Metin Okumaları ve sözlü ifadeyi geliştiren Uzaktan Eğitimle Türkçeyi Güzel ve Doğru Konuşma Dersleri-Diksiyon Eğitimi sunulmaktadır.

Geleneksel sanatlar ve musiki sahasında asırlık icra disiplinleri usta-çırak usulüyle aktarılmaktadır. Sanat şubesinde Hat Sanatı, Tezhip ve genel Türk süsleme sanatları kurslarının yanında Klasik Osmanlı Mîmârîsi ve Mîmar Sinan seminerleri ile divan edebiyatı vezinlerini inceleyen Aruz kursu açılmaktadır. Mûsikî biriminde ise Klasik ve Türk tasavvuf mûsıkîsi kursları bünyesinde Mûsikî Üslûp - Repertuvar çalışmaları yapılmakta; Ney, Kanun, Tanbur, Ud ve Klasik Kemençe sazlarının eğitimi verilmektedir.

Vakıf aynı zamanda devasa bir neşriyat ve fikir merkezidir. Türk sözlükçülüğünün anıt yapıtlarından olan Kubbealtı Lugatı Misalli Büyük Türkçe Sözlük kurumun imzasını taşımaktadır. Neşriyat kataloğunda Sâmiha Ayverdi Külliyâtı, Safiye Erol Külliyâtı ve Nihad Sâmi Banarlı Külliyâtı gibi temel metinlerin yanı sıra 50. Yıl Özel Baskı Kitaplar, Akademi Mecmuası, Hülbe Yayınları, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları ile Cenan Eğitim Kültür ve Sağlık Vakfı Yayınları yer almaktadır. Basılı eserler arasına katılan yeni çalışmalar arasında Hattat Şeyh Abdülaziz Rifâî Hayâtımdan Hâtıralar, Türk Ebrûsu'nun Tarihi ve Ebrûnun Mehmedleri ve Süheyl Ünver Arşivinden Hoca Ali Rızâ, Dr. Rifat Osman, A. Süheyl Ünver gibi kıymetli kaynaklar öne çıkmaktadır. Etkinlikler; sergi ve galeri faaliyetleri, akademik konferanslar, sempozyumlar, anma günleri, YouTube kanalındaki Kubbealtı Sohbetleri ile konser, gezi, iftar, yemek ve kermes organizasyonlarıyla desteklenmektedir.

Atmosfer ve Kimler İçin

Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı, XVII. yüzyıldan intikal eden Köprülü Medresesi’nin taş kemerleri ve kubbeli mekânları altında klasik, manevi ve akademik bir atmosfer barındırmaktadır. Yapıya girildiğinde karşılaşılan revaklı avlu, mermer çeşme, avlu kuyusu ve mermer su haznesi, asırlar öncesinin ilim yuvalarındaki sükûneti ve mimari intizamı hissettirmektedir. Avlunun köşesinde yükselen ve külliyenin banisi Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa, oğlu Sadrazam Fâzıl Ahmed Paşa ile Ayşe Hanım’ın medfun bulunduğu türbe ve yanı başındaki hazîre, ortama derin bir tarihî ağırlık katmaktadır. Küçük bahçe ve taş döşeli zemin etrafına dizilen dershane-mescid (dârülkurrâ) birimi, tarihî kütüphane ve sergi galerisi, geçmişin fikrî tefekkürünü bugünün kültürel üretimiyle yan yana getirmektedir.

Bu geleneksel muhit; Osmanlı dönemi arşiv vesikaları, edebiyat, tarih ve medeniyet mirası üzerine yoğunlaşan araştırmacılar ile akademisyenler için son derece elverişli bir çalışma iklimi sağlamaktadır. Kütüphane ve arşiv olanakları, araştırmacıların kaynak taramalarını derinleştirmelerine yardımcı olmaktadır. Öte yandan hat meşki yapan, tezhip fırçası tutan ya da ney, kanun ve tanbur gibi sazların tınılarıyla musiki icra eden geleneksel Türk sanatları ve musiki öğrencileri için burası usta-çırak bağının canlı tutulduğu uygulamalı bir atölyedir. Sanat meraklıları ise sergi ve galeri programlarını takip ederek klasik estetiğin seçkin numuneleriyle doğrudan temas kurabilmektedir. Ayrıca kurumun sunduğu e-bülten kaydı sistemi sayesinde ilgililer tüm ilmi duyurulardan anında haberdar olabilmektedir.

Mekânda yürütülen faaliyetlerin entelektüel derinliği, vakfın düzenlediği duyurularla somutluk kazanmaktadır. Bu çerçevede Dr. Tarık Akçal konulu tesbih sanatı etkinliği, Prof. Dr. İsmail Kara’nın kaleminden aktarılan değerlendirmeler, hezârfen Hattat Necmeddin Okyay üzerine hazırlanan anma ve hatıra yayınları ile Sinan Uluant’ın Ayverdi ailesinin değer muhafazakârlığına dair tahlilleri, ortamın ilmi seviyesini belirleyen örneklerdendir. Gürültülü şehir hayatından uzaklaşıp köklü bir medeniyet tasavvurunun içinde tefekkür etmek isteyenler için vakıf, tarihî bir sığınak niteliğindedir.

Konum ve Pratik Bilgiler

Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı, İstanbul’un tarihî aksı üzerinde yer alan Köprülü Medresesi bünyesinde faaliyetlerini icra etmektedir. Vakfın hizmet binası olan medrese yapısı, Divanyolu Caddesi ile Peykhâne Sokağı’nın kesiştiği köşede bulunmaktadır. Külliyenin kütüphane binası ise doğrudan Divanyolu Caddesi üzerinde konumlanmış olup cadde boyunca uzanan hatta II. Mahmud Türbesi’nin tam karşısında yer almaktadır. Medresenin doğu kanadında yükselen bu kütüphane, İstanbul’daki ilk bağımsız kütüphane binası olma hüviyetini taşımaktadır. 1662 yılında Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa tarafından yaptırılan ve 1984 senesinde harabe durumdayken Kubbealtı Vakfı’na tahsis edilerek ihya edilen külliye, günümüzde tarihî dokusunu bütünüyle korumaktadır.

Külliyenin yerleşimi klasik mimarinin tüm unsurlarını bir arada barındırmaktadır. Mimari bünyede; kubbeli dershane-mescid (dârülkurrâ), çalışma ve eğitim odaları olarak kullanılan medrese odaları, revaklı avlu, arka bahçe, hazîre, türbe ve caddeye bakan mermer çeşme bulunmaktadır. Avlunun orta alanında su ihtiyacını temin eden avlu kuyusu ve mermer su haznesi yer almakta, tarihî dershane-mescid birimi ise ders ve seminerler için toplanma alanı vazifesi görmektedir. Külliyenin banisi Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa ile kütüphaneyi ve Vezir Hanı’nı külliyeye ekleten oğlu Sadrazam Fâzıl Ahmed Paşa ve Ayşe Hanım’ın türbesi külliye yerleşkesinin merkezî bir noktasında bulunmaktadır.

Ulaşım ve iletişim bilgileri bakımından şube kaydında ayrıca bir adres satırı yazılmamış olmakla birlikte vakfın tüm fiziksel faaliyetleri Divanyolu Caddesi ile Peykhâne Sokağı kesişimindeki bu tarihî adreste gerçekleşmektedir. Kurumla irtibat sağlamak, kurs kayıtları ve sergi takvimi hakkında ayrıntılı bilgi edinmek isteyen ziyaretçiler için şubenin iletişim telefonu (0212) 516 23 56 numarasıdır. Fiziksel ziyaret imkânı bulamayan ya da şehir dışında ikamet eden ilgililer için ise uzaktan eğitim altyapısı devrededir. Vakfın YouTube kanalında periyodik olarak yayımlanan Kubbealtı Sohbetleri programları ve kurumsal web sitesi üzerinden sunulan e-bülten kaydı imkânı, güncel faaliyetlerin dijital ortamdan da kesintisiz takip edilmesine zemin hazırlamaktadır.

Mio Açısından: Buluşma ve Etkinlik

Mio topluluğu açısından Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı, alışılagelmiş kalabalık ve gürültülü buluşma noktalarından sıyrılarak köklü bir fikir ve estetik ikliminde bir araya gelmek isteyenler için seçkin bir adrestir. Burası sıradan bir sosyalleşme mekânı olmanın ötesinde; hat veya tezhip meşkini paylaşan sanat talebelerinin, divan edebiyatı ve aruz çalışan araştırmacıların ya da rik'a, dîvânî ve siyakat gibi arşiv belgelerini çözümleyen çalışma gruplarının ortak paydada buluşabileceği bir ilim ocağıdır. Akademik konferanslar, sempozyumlar veya anma günleri gibi etkinlikler öncesinde külliyenin revakları altında yapılacak bir hasbihal, katılımcılara ortak bir fikrî zemin kazandırmaktadır. Kitap ve tarih tutkunu çevreler ise Divanyolu aksındaki bu sakin yapıda buluşup Kubbealtı Lugatı ve zengin vakıf külliyatlarını inceleyebilir, sergi galerisindeki dönemsel faaliyetleri birlikte gezebilirler.

Görsel paylaşım ve estetik içerik üretimi noktasında mekân, XVII. yüzyıl klasik Osmanlı taş mimarisinin en asil detaylarını sunmaktadır. Revaklı avlunun kemer dizilimleri, avlu kuyusu ve mermer su haznesi, taş duvarlar arasındaki küçük bahçe ve tarihî çeşme; Mio kullanıcılarına dingin, derinlikli ve vakur kompozisyonlar sunar. Avludaki taş yüzeyler ile medresenin tarihî dokusu, dingin atmosferi yansıtan kareler için doğal bir fon teşkil eder. Bunun yanında atölyelerde icra edilen tezhip levhaları, hüsn-i hat meşkleri ile ney, ud ve klasik kemençe gibi sazların tınıları, geleneksel zanaatların görsel ve işitsel zarafetini sosyal akışlara taşımak isteyenler için seçkin enstantaneler oluşturur.

Bütçe ve katılım dinamikleri değerlendirildiğinde; kurumsal kayıtlarda kurs ve etkinlikler için genel bir fiyat tarifesi belirtilmemiştir. Bununla birlikte vakfın ihtiyaç sahiplerine yönelik burslar ve sosyal yardımlar tahsis etmesi, iftar, gezi ve kermes gibi dayanışma odaklı etkinlikler düzenlemesi, yapının kâr amacı gütmeyen kamu yararı kimliğini doğrulamaktadır. Yayın meraklıları için zengin kitap katalogları doğrudan temin fırsatı sunarken, fiziki olarak mekâna erişemeyenler için YouTube üzerinden sunulan Kubbealtı Sohbetleri ve uzaktan eğitim sınıfları kapsayıcı bir kültürel köprü oluşturmaktadır. Şehrin merkezinde manevi, geleneksel ve kültürel bir odak arayan Mio kullanıcıları için burası, hafıza ve sanatla buluşulan özgün bir duraktır.