İklim Müzesi

İklim Müzesi, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda yer alan tarihi Hasanpaşa Gazhanesi yerleşkesinde, Türkiye’nin ilk kamusal iklim merkezi olma vizyonuyla 9 Temmuz 2021 tarihinde kapılarını açan tematik bir müzedir. Temelleri 1892 yılında atılan Hasanpaşa Gazhanesi, Anadolu Yakası’nın ikinci, İstanbul’un ise son gazhanesi unvanıyla tam 101 yıl boyunca kentin aydınlatma ile yakıt gereksinimini karşılamıştır. 1993 senesinde üretimin durdurulmasının ardından bir dönem İETT garajı olarak işletilen ve sonrasında terk edilen 130 yıllık bu endüstriyel miras, mahalle sakinlerinin ve sivil toplumun yıllara yayılan kamusal mücadelesi sonucunda yıkılmaktan kurtarılmıştır.

Bu koruma ve dönüştürme sürecinde akademisyen, mimar, mimarlık tarihçisi ve yazar Prof. Dr. Afife Batur yoğun çaba göstererek gazhanenin kültür-sanat odaklı bir yaşam alanına evrilmesine öncülük etmiştir; kendisinin anısı yerleşkede hizmet veren kütüphaneye ismi verilerek yaşatılmaktadır. Kapsamlı bir restorasyon projesinin neticesinde Müze Gazhane adıyla canlandırılan kompleksin bünyesinde kurulan İklim Müzesi, gezegenin ekolojik dönüşümünü bilimsel veriler ışığında ele almaktadır. Tarihi gazhanenin eski gaz temizleme tesisi binalarının dönüştürülmesiyle oluşturulan merkez, 5 Kasım 2021 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun kamuoyuna duyurduğu İstanbul İklim Değişikliği Eylem Planı’nın da resmi ilan noktası olmuştur. Günümüzde çevre bilinci edinmek, gezegenin geçmişteki ve günümüzdeki iklimsel dinamiklerini kavramak isteyen kent sakinleri için somut bir öğrenme ve farkındalık durağı konumundadır. Yerleşke bütününde endüstriyel mirasın özgün mimari dokusu korunurken, müze alanı ziyaretçilerini pasif birer izleyici kılmak yerine iklim krizinin nedenlerini ve çözüm olanaklarını sorgulatan aktif bir diyaloğa davet eder.

Program ve Sunulanlar

İklim Müzesi, ziyaretçilerine ekolojik krizin boyutlarını ve gezegenin geleceğini somut verilerle anlatan çok katmanlı bir içerik programı sunar. Müzenin ana omurgasını oluşturan Yazılı & Görsel İçerik ve Sergi Alanı, ziyaretçilerin zihnindeki temel sorulara yanıt üretmek üzere kurgulanmıştır. Bu alanda; iklimin tanımı, yeryüzü tarihi boyunca iklimin geçirdiği doğal evreler ve günümüzde yaşanan insan kaynaklı küresel iklim krizinin geçmişteki doğal döngülerden farkı kapsamlı panolar ve görsel anlatımlarla açıklanır. İçerik düzeni, özellikle Antroposen kaynaklı altıncı büyük kitlesel yok oluş sürecini merkeze alarak, iklim değişikliğinin gelecekte hangi boyutlara ulaşacağını, küresel ısınmanın tetiklediği ekonomik ve toplumsal sarsıntıları ve bu gidişatın olumlu yönde nasıl tersine çevrilebileceğini bütüncül bir yaklaşımla işler.

Sergi salonundaki bilgilendirici panolar, gezegenin sıcaklık artışının nedenlerini grafikler ve bilimsel verilerle somutlaştırır. Ziyaretçiler sadece sorunların tespitini değil, günlük tüketim alışkanlıklarından kentsel politikalara kadar karbon ayak izini azaltmaya dönük somut çözüm yollarını da bu alanda adım adım inceleyebilirler. Müzede kalıcı anlatının yanı sıra dinamik bir etkinlik takvimi yürütülür. Bu kapsamda düzenlenen İklim Sergileri, güncel çevre gündemini yakından izleyen süreli ve tematik projelere ev sahipliği yapar. Programın diğer önemli ayağını ise Söyleşiler oluşturur. İklim krizine karşı çözüm önerilerini ve sürdürülebilir yaşam pratiklerini tartışmaya açan bu buluşmalarda, uzmanlar ile kent sakinleri bir araya gelerek kolektif bilinç oluşturmayı hedefler.

Ziyaretçiler için en önemli pratik bilgi, İklim Müzesi sergi alanlarına girişin tamamen ücretsiz olmasıdır. Bununla birlikte, yerleşke genelinde uygulanan etkinlik menüsünde atölyeler, çocuk programları, konserler, sahne performansları, stand-up gösterileri ve tiyatro temsilleri gibi geniş bir yelpaze sunulmaktadır. Müze kapsamında hayata geçirilen sınırlı kontenjana sahip eğitim programları ve atölye çalışmalarına katılım sağlamak isteyen ziyaretçilerin, kayıt işlemlerini Radar Türkiye mobil uygulaması üzerinden tamamlaması gerekmektedir.

Atmosfer ve Kimler İçin

İklim Müzesi, 130 yıllık endüstriyel mirasın paslı demir ve tuğla dokusu ile çağdaş müzecilik anlayışını harmanlayan özgün bir atmosfere sahiptir. Tarihi gazhanenin eski gaz temizleme tesisi niteliğindeki iki tescilli yapısının do[x]architecture tarafından dönüştürülmesiyle kurulan mekân; tarihi, eğitici, bilimsel ve son derece katılımcı bir karaktere sahiptir. Bu başarılı restorasyon yaklaşımı ulusal ve uluslararası ölçekte takdir toplamıştır; nitekim Hasanpaşa Gazhanesi projesinin, TMMOB Mimarlar Odası tarafından düzenlenen XVIII. Ulusal Mimarlık Sergisi ve Ödülleri (2022) kapsamında Yapı / Koruma Dalı Ödülü'ne değer görüldüğü belirtilmektedir. Ayrıca İtalya Ulusal Tarihi ve Sanatsal Merkezler Birliği (ANCSA) tarafından organize edilen Gubbio 2021 Ödülleri'nde Avrupa Seksiyonu Final Listesi'ne (Shortlisted at the Gubbio Prize) seçildiği aktarılmaktadır.

Açık ve kapalı alanların birbirine bağlandığı yerleşkede müze, yalnızca izole bir sergi salonu değil, gün boyu yaşayan kamusal bir alanın parçasıdır. Yerleşkede yer alan Gazhane Meydan, açık hava pazar yeri, Afife Batur Kütüphanesi, Sesli ve Sessiz Çalışma Alanları, İstanbul Kitapçısı, T Atölye birimleri, Şehir Tiyatroları sahneleri ile Beltur restoran ve kafe işletmesi bu canlı atmosferi besler. Gazhane Meydanı'nda serbestçe oturan, çalışan veya sohbet eden insanların yarattığı dinamizm, geleneksel müzelerin mesafeli yapısını kırarak burayı gündelik kentsel yaşamın doğal bir parçası haline getirir. Tarihi endüstri binaları arasında dolaşırken sergi salonuna adım atan ziyaretçiler, mekanın hem dinlendirici hem de zihni uyarıcı yapısıyla karşılaşır.

Mekânın hitap ettiği profil 7'den 70'e tüm kent sakinlerini kucaklayacak biçimde geniştir. Çevre konularında araştırma yapan üniversite öğrencileri ve araştırmacılar için zengin bir kaynak ve çalışma sahası sunarken, çocuklu aileler için eğitici bir hafta sonu rotası oluşturur. Bünyesindeki çocuk bilim merkezi ve çocuk oyun alanları sayesinde çocuklar doğa olaylarını ve iklim mekanizmalarını eğlenerek keşfedebilir. Hem tek başına kütüphanede vakit geçirmek isteyen bir araştırmacıya hem de açık havada nefes alıp sergileri dolaşmak isteyen gruplara hitap eder.

Konum ve Pratik Bilgiler

İklim Müzesi, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda, Kadıköy ilçesine bağlı Hasanpaşa Mahallesi sınırları içerisindeki tarihi Hasanpaşa Gazhanesi yerleşkesinde bulunmaktadır. Mekânın açık adresi Hasanpaşa Mahallesi, Kurbağalıdere Caddesi No: 125 Kadıköy/İstanbul olarak kayıtlıdır. Şehrin önemli ulaşım bağlantılarına yakın konumlanan müze, Marmaray Söğütlüçeşme istasyonuna ve M4 Kadıköy-Sabiha Gökçen Havalimanı metro hattının Acıbadem istasyonuna yürüme mesafesindedir. Marmaray Söğütlüçeşme durağından Hasanpaşa yönüne Kurbağalıdere Caddesi takip edilerek kısa sürede alana varılabilirken, Acıbadem metro durağından da yürüyerek kolayca ulaşılmaktadır. Özel aracıyla gelen ziyaretçiler için Müze Gazhane bünyesinde kapalı otopark alanı bulunmaktadır.

Müzenin ziyaret gün ve saatleri şu şekildedir:

• Hafta İçi (Salı, Çarşamba, Perşembe, Cuma): 09:00 - 18:00
• Hafta Sonu (Cumartesi, Pazar): 10:00 - 18:00
• Pazartesi: Ziyarete kapalıdır.

Müzenin daimi ve geçici sergi alanlarını gezmek için herhangi bir bilet satın alma zorunluluğu veya rezervasyon şartı bulunmamaktadır; müze girişi tamamen ücretsizdir. Buna karşın, yerleşkede düzenlenen ve katılımcı sayısı sınırlı tutulan atölye çalışmaları ile eğitimlere iştirak etmek isteyenlerin Radar Türkiye mobil uygulaması üzerinden kayıt oluşturmaları gerekmektedir. Kurumsal organizasyonlar, toplu inceleme gezileri ve resmi temaslar için iletişim [email protected] e-posta adresi üzerinden yürütülmektedir.

Ziyaret planlaması yaparken sergi binalarının hafta içi saatlerde daha sakin olduğunu, hafta sonlarında ise artan ziyaretçi trafiğiyle karşılaşılabileceğini hesaba katmak yararlı olur. Görsel ve metinsel panoların tamamını eksiksiz inceleyip iklim merkezinin sunduğu verileri etraflıca kavramak isteyenlerin ortalama bir ila iki saatlik bir gezi süresi ayırmaları tavsiye edilir. Ziyaretçiler sergileri tamamladıktan sonra yerleşke içindeki Afife Batur Kütüphanesi'nde vakit geçirebilir, Beltur kafe ve restoranında mola verebilir ya da İstanbul Kitapçısı'na uğrayabilirler. Tüm bu birimlerin aynı avluda toplanması ziyaretçilere tek noktada bütünlüklü bir deneyim yaşatır.

Mio Açısından: Buluşma ve Etkinlik

Mio topluluğu için İklim Müzesi, klasik müze gezintilerinin ötesine geçen, hem entelektüel derinliği hem de sosyalleşme dinamiklerini aynı potada eriten çok yönlü bir buluşma noktasıdır. Sosyal ağda birbirine "Kadıköy’de hem sakin çalışıp hem de yeni bir sergi keşfedebileceğimiz neresi var?" diye soranlar için bu yerleşke eksiksiz bir yanıttır. Ziyaretçiler günün ilk saatlerinde müzenin zengin yazılı ve görsel sergi alanlarını dolaşarak iklim değişikliğinin nedenleri ve çözüm yolları üzerine kafa yorabilir, ardından yerleşkedeki Beltur kafe veya restoranda oturup izlenimlerini paylaşabilirler. Grup buluşmaları, çevre ve sürdürülebilirlik odaklı fikir alışverişleri veya öğrenci topluluklarının ortak projeleri için ilham verici bir zemin oluşturur.

Bütçe değerlendirmesi yapıldığında İklim Müzesi, Mio kullanıcıları için son derece erişilebilir bir alternatiftir. Müze alanlarına ve daimi sergilere girişin tamamen ücretsiz olması, burayı kısıtlı bütçeye sahip öğrenciler, genç araştırmacılar ve çocuklu aileler için bütçe dostu bir kültür durağı haline getirir. Yerleşkede sunulan Beltur işletmesi de makul bir mola olanağı tanır. Radar Türkiye uygulaması üzerinden kaydolarak ücretsiz etkinlik ve atölyelere katılma imkânı da bu erişilebilirliği pekiştirir.

Görsel paylaşım ve fotoğraf deneyimi açısından ise mekân, 130 yıllık Hasanpaşa Gazhanesi’nin tuğla duvarları, dönüştürülmüş endüstriyel tesisleri ve geniş Gazhane Meydan alanı ile zengin kareler sunar. do[x]architecture tarafından iklim krizine dikkat çekecek biçimde yeniden işlevlendirilen iki tescilli binanın ham endüstriyel mimarisi, hem mimari fotoğrafçılık meraklıları hem de sosyal medya akışlarında estetik ve anlamlı içerik paylaşmak isteyenler için çarpıcı arka planlar oluşturur. İklim krizine dair düşündürücü infografikler ve sergi anlatımları, platformda bilinç uyandıran etkileşimler başlatmak için somut birer vesiledir. Bunun yanı sıra yerleşkedeki Afife Batur Kütüphanesi ve çalışma alanları, sergi sonrasında bireysel araştırmalarına devam etmek isteyen üyeler için sessiz ve odaklanmaya uygun bir ortam sunarak topluluk içi çalışma buluşmalarını destekler.